ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ

ਪੰਜਾਬ — ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ 'ਪੰਜ ਆਬ' ਤੋਂ, ਭਾਵ 'ਪੰਜ ਪਾਣੀ' — ਦਾ ਨਾਂ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜੋ ਕਦੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁੰਦਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਦ ਤੱਕ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਨਕਸ਼ਾ ਮੁੜ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਰਿਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਰਤੀ ਪਾਸੇ ਜੋ ਬਚਿਆ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ: ਪੱਧਰੇ ਜਲੋੜ੍ਹੀ ਮੈਦਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨਾ, 1960-70ਵਿਆਂ ਦੀ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਲੇ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਅਤੇ ਪਿਏਰ ਜੀਨਰੇਟ ਵੱਲੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1950ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।

ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਲਾਨੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਲਗਭਗ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 1577 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੋਵਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਬ ਦੁਆਲੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ — ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਇੱਕੋ ਸਮਾਰਕ ਦੁਆਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਸਹੇੜੀਆਂ ਹਨ: 1919 ਦਾ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ, 1984 ਦਾ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਅਤੇ 1959 ਤੋਂ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਵਾਪਰਦਾ ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਨਾਟਕ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੌਸਮ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ: ਮਈ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਗਰਮੀ ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ 45°C ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਪਰ ਤੇਜ਼ ਮਾਨਸੂਨ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਠੰਢੀ ਸਰਦੀ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।